🍎 डाळिंब (अनार) पिक व्यवस्थापन: जास्त उत्पादन आणि उत्तम दर्जासाठी संपूर्ण मार्गदर्शन

डाळिंब हे महाराष्ट्रासह भारतातील अनेक भागांमध्ये घेतले जाणारे एक महत्त्वाचे आणि नफ्याचे फळपीक आहे. बाजारात डाळिंबाला नेहमीच चांगली मागणी असते, परंतु चांगला दर आणि उत्तम दर्जाची फळे मिळवण्यासाठी योग्य पिक व्यवस्थापन करणे अत्यंत गरजेचे आहे. केवळ लागवड करून सोडून दिल्यास अपेक्षित उत्पादन मिळत नाही, तर शास्त्रशुद्ध पद्धतीने खत, पाणी, छाटणी, बहार व्यवस्थापन आणि कीड-रोग नियंत्रण केल्यास डाळिंब शेतीतून भरघोस नफा मिळू शकतो.

डाळिंबासाठी चांगल्या निचऱ्याची, मध्यम ते हलकी जमीन योग्य मानली जाते. पाणी साचणाऱ्या जमिनीत डाळिंबाची मुळे कुजण्याचा धोका असतो, त्यामुळे अशा जमिनीत लागवड टाळावी. लागवडीपूर्वी जमिनीत शेणखत किंवा कंपोस्ट चांगल्या प्रमाणात मिसळल्यास झाडांची सुरुवातीची वाढ जोमदार होते. निरोगी आणि रोगमुक्त रोपांची निवड करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे, कारण चांगल्या रोपांपासूनच चांगली बाग तयार होते.

डाळिंब झाडांच्या वाढीसाठी संतुलित खत व्यवस्थापन आवश्यक असते. झाडाच्या वयानुसार नत्र, स्फुरद आणि पालाश यांचे योग्य प्रमाण द्यावे. यासोबत झिंक, बोरॉन, आयर्न यांसारखी सूक्ष्म अन्नद्रव्ये दिल्यास फुलधारणा आणि फळधारणा सुधारते. पाणी व्यवस्थापनातही संतुलन ठेवणे फार गरजेचे आहे. डाळिंब कमी पाण्यात येणारे पीक असले तरी फुलोरा, फळधारणा आणि फळ वाढीच्या काळात नियमित सिंचन आवश्यक असते. मात्र जास्त पाणी दिल्यास फळे फुटण्याची समस्या वाढू शकते, त्यामुळे गरजेनुसारच पाणी द्यावे.

डाळिंब शेतीत बहार व्यवस्थापनाला खूप महत्त्व आहे. मृग, हस्त किंवा आंबे बहार यापैकी योग्य बहार निवडून झाडांना ठराविक काळ विश्रांती देणे, पाणी तोडणे, छाटणी करणे आणि नंतर योग्य वेळी खत व पाणी देणे यामुळे एकसारखी आणि दर्जेदार फळधारणा होते. छाटणी करताना वाळलेल्या, रोगट आणि आतमध्ये वाढलेल्या फांद्या काढून टाकल्यास झाडाला हवा आणि सूर्यप्रकाश चांगला मिळतो व रोगांचा प्रादुर्भाव कमी होतो.

कीड व रोग व्यवस्थापन हे डाळिंब उत्पादनातील एक महत्त्वाचे अंग आहे. फळ पोखरणारी अळी, मिलीबग, थ्रिप्स तसेच विविध बुरशीजन्य रोग यामुळे मोठे नुकसान होऊ शकते. त्यामुळे बागेचे नियमित निरीक्षण करून गरजेनुसार योग्य कीटकनाशक व बुरशीनाशकांचा वापर करावा. एकत्रित कीड व्यवस्थापन (IPM) पद्धत अवलंबल्यास खर्च कमी होतो आणि फळांची गुणवत्ता टिकून राहते.

डाळिंबाची काढणी योग्य वेळी करणेही फार महत्त्वाचे असते. पूर्ण वाढलेली, गडद लाल रंगाची आणि चमकदार फळे काढणीसाठी योग्य असतात. फळे तोडताना कात्रीने देठासह कापावीत, ओढून तोडू नयेत, कारण त्यामुळे फळांना जखम होऊन साठवणुकीत नुकसान होऊ शकते. काढणीनंतर फळांचे सॉर्टिंग करून दर्जानुसार वर्गीकरण करावे आणि स्वच्छ, हवेशीर पेटीत पॅक करावे. साधारण 5 ते 7 अंश सेल्सिअस तापमानात साठवणूक केल्यास फळांची गुणवत्ता जास्त काळ टिकते.

योग्य जमीन निवड, संतुलित खत व पाणी व्यवस्थापन, शास्त्रशुद्ध बहार नियोजन, कीड-रोग नियंत्रण आणि योग्य काढणी व साठवणूक या सगळ्या गोष्टी व्यवस्थित केल्यास डाळिंब पिकातून निश्चितच चांगले उत्पादन आणि उत्तम बाजारभाव मिळू शकतो. डाळिंब शेती ही योग्य नियोजन आणि व्यवस्थापन केल्यास शेतकऱ्यांसाठी एक अत्यंत फायदेशीर व्यवसाय ठरू शकते.

🍎 डाळिंब (अनार) पिकासाठी PGR डोस चार्ट

⚠️ टीप: सर्व PGR आधी योग्य Solvent मध्ये विरघळवून मग पाण्यात मिसळावेत. फवारणी सकाळी किंवा संध्याकाळी करावी.

🧪 ppm समजून घ्या (सोप्या भाषेत)

• 10 ppm = 1 ग्रॅम / 100 लिटर पाणी

• 20 ppm = 2 ग्रॅम / 100 लिटर पाणी

• 30 ppm = 3 ग्रॅम / 100 लिटर पाणी

म्हणजे: 6-BA 20 ppm साठी → 2 ग्रॅम 6-BA / 100 लिटर पाणी

🧴 फवारणीची योग्य पद्धत

1️⃣ आधी 6-BA / GA3 / NAA योग्य Solvent मध्ये पूर्ण विरघळवा
2️⃣ मग ते सोल्युशन स्प्रे टँकमधील पाण्यात मिसळा
3️⃣ चांगले ढवळून सकाळी किंवा संध्याकाळी फवारणी करा
4️⃣ जोरदार ऊन, पाऊस किंवा वारा असताना फवारणी टाळा

⚠️ महत्वाच्या सूचना

• डोस जास्त करू नका (Overdose टाळा)

• PGR मिक्स करताना compatibility तपासा

• आधी छोट्या भागावर ट्रायल केल्यास उत्तम

• निरोगी झाडांवरच फवारणी करा